Binnen / Buiten – Mijn eerste stagedag in de bajes

Geschreven door onze stagiaire Margriet Minnema

Buiten - Een verstild beeld van twee spelende katten voor de poort van de inrichting. De ene klemt een sleutel onder haar pootje, de ander – zo denk ik mijmerend terwijl ik de poort in loop – reikt niet al te overtuigend naar de sleutel uit. Ik vraag me af of de kunstenaar opzettelijk een zekere twijfel in het beeld heeft verwerkt.

Binnen – We lopen de beveiligingspoortjes door, wachten voor verschillende deuren alvorens ze open gaan en we een gymzaal betreden vol marktkramen. Alsof de kerstmarkt in het plaatselijke buurthuis elk moment van start kan gaan. De kerstversiering heeft echter plaats gemaakt voor posters in felle kleuren met pakkende teksten: ‘Chillen bij Terwille’, voor de gedetineerde met een verslaving. ‘Ralph is echt gemotiveerd te veranderen’, voor de gedetineerde die naar buiten mag. Ik sta op de TRA-markt in de PI in Lelystad. Een markt waar activiteiten worden aangeboden om de re-integratie van gedetineerden te bevorderen en te begeleiden. Vandaag komen gedetineerde mannen de markt af struinen, om te zien welk aanbod hen binnen en buiten de gevangenis een stukje op de goede weg kan helpen.

Binnen - Zelf sta ik bij de tekst ‘Goed Leven: zelf denken & samen in gesprek’, achter de kraam van Seneca Begeleiding, waar gedetineerden zich kunnen inschrijven voor de training. Het is mijn eerste dag als stagiaire en ik voel me zo groen als gras. De schaal met appels en vooral de schaal met snoepgoed, verleidt de gedetineerden om met ons in gesprek te gaan. En inderdaad, als bijen komen ze op de kraam af zoemen. ‘Nee, eerst een gespreksstarter pakken’, is mij opgedragen de gedetineerden te instrueren. Een jongen pakt een kaartje en leest voor: ‘hoe merk je bij een ander dat hij stress heeft?’. Al snel gaat het gesprek over de stress die de jongen zelf ervaart. Hij vertelt dat hij over een half jaar naar buiten mag, maar nu al stress voelt bij het idee eraan. Hoe kan hij zijn leven weer oppakken zonder het ritme van de gevangenis? Ondanks alle nadelen die hij ervaart bij het leven binnen, geeft het hem ook structuur en rust. Het ritme maakt dat hij beter voor zichzelf heeft leren zorgen. Zowel voor zijn lichaam, als voor zijn gemoedstoestand. ‘Ik moet wel, ik word gedwongen goed voor mezelf te zorgen, anders word ik gek.’ Ik hoor hetzelfde verhaal ook bij andere mannen terugkomen. Ze vertellen over de zorgen die komen kijken bij de vrijheid die je buiten tegemoet komt. Meer vrijheid geeft meer mogelijkheden om het goede te doen en voor jezelf en anderen te zorgen, maar geeft ook meer mogelijkheden om het tegenovergestelde te doen. Vrijheid impliceert dat je de verantwoordelijkheid draagt die bij deze mogelijkheden komen kijken. Ik kan me voorstellen dat het voor een gedetineerde een stressvolle gedachte is deze verantwoordelijkheid weer op zich te moeten nemen. Zeker omdat hij nu de gevolgen ondervindt van het benutten van de ‘verkeerde’ mogelijkheden in het verleden.

Buiten - Dertig gesprekjes later, vele aanmeldingen rijker en vijf zakken appels lichter, lopen we naar buiten. Ik kijk op naar de twee katten en snap opeens de vertwijfeling van de tweede kat een stuk beter. Immers, met de sleutel tot vrijheid, komt ook een hoop verantwoordelijkheid.